دفتر اول شيطان کيست ؟
شيطان بر خلاف تصور عاميانه از جنس فرشتگان نيست بلکه او از جن است همانطور که قرآن مي فرمايد فرشتگان سجده کردن به جز ابليس و او از جن بود و از فرمان پروردگارش سرپيچيد (کهف آيه 50) اما چرا او در کنار فرشتگان بوده؟ به خاطر عبادتهاي زياد او در درگاه خداوند بود که به او مقامي عطا شد همانند فرشتگان و تا جائي بالا رفت که در زمره فرشتگان قرار گرفت اما از جنس فرشتگان نبود و حتي بعضاً الگوي فرشتگان و پاسخگوي سوالات فرشتگان هم شد از معصوم روايت است ابليس از جنس فرشتگان نبود اما فرشتگان او را فرشته مي ديدند (سفينه البحارج 1 ص 98) در روايت آمده که اين امتياز و افتخار بخاطر آن به او رسيد که شش هزار سال خداوند تبارک و تعالي را عبادت و بندگي کرده بود شش هزار سالي که ممکن است از سالهاي آخرت باشد(نهج البلاغه خطبه 192) که به حساب سالهاي دنيا بيش از چند ميليون سال است . امير المومنين حضرت علي (ع) درباره عبادت شيطان و عاقبت او مي فرمايد: پس از کار خدا درباره ابليس پند گيريد که کردار دراز مدت او را تباه و کوشش فراوانش را بر باد داد و اين به سبب لحظه اي تکبر و سرکشي بود ( نهج البلاغه خطبه 192)
چرا ابليس نافرماني خدا را نمود؟
قبل از آنکه به جواب سوال مزبور بپردازيم بهتر آنست در مورد اينکه آيا خداوند از صفات افراد آگاه نيست را جواب بدهيم . خداوند از همه ضمير ها آگاه است و مي دانست که روزي شيطان مريد و سرکش مي شود و عبادت او ظاهري است و ريشه در باطن او ندارد اما چون خداوند لايزال عادل است و هيچگاه قصاص قبل از جنايت را انجام نمي دهد و بسي در کار کسي که جنايت کرده زود حکم نمي دهد و راه را براي پشيماني و توبه باز مي دارد اگر کسي از عمل زشت خود شرمنده و نادم شد باز گردد و چون مي دانست شيطان موجودي پليد است و بزودي از يک آزمايش الهي شکست خواهد خورد و ديگر جائي براي پاداش در آخرت ندارد لذا در همان وقت که عبادت مي کرد پاداش او را مي داد
شيطان نخستين متکبري بود که خود پرستي را به جاي حق پرستي و نخوت را به جاي بندگي برگزيد . حضرت علي (ع) مي فرمايد خداوند فرشتگان مقربش را بوسيله عزت و کبريايي که تنها و تنها مخصوص ذات احدي اوست آزمايش کرد تا فروتنان آنان را از گردن کشانشان جدا سازد خداوندي که درون سينه ها و نهاني ها را مي دانست چنين فرمود من بشري از گل مي آفرينم پس هنگامي که او را آفريدم و از روح خود در او دميدم به او سجده کنيد با فرمان خدا همه فرشتگان سجده کردند به  جز ابليس خود بيني ابليس را فرا گرفت و به آفرينش خود بر آدم نازيد و بر سرشت خود که از آتش است باليد پس او دشمن خدا پيشواي متعصبان و پيش کسوت مستکبران شد کسي که اساس تعصب بي پايه را نهاد و با خداوند در  جامه کبريايي به رقابت پرداخت او که لباس عزت طلبي در بر کرد و پوشش خاکساري را از تن در آورد (نهج البلاغه خطبه 192)
از فرمايش امام مي توان چنين استنباط کرد که خداوند از صفات دروني شيطان آگاه بوده اما وقت امتحان را مخفي داشته تا شايد او خود را از درون اصلاح نمايد و حتي آن مقام و منزلت شيطان براي خود شيطان يک امتحان الهي بود که او نتوانست از آن سربلند بيرون بيايد و زماني که وقت امتحان رسيد نهان خود را بر همگان آشکار ساخت و با خداوند تبارک و تعالي به مجادله پرداخت بطوري که قرآن مي فرمايد آن گاه شيطان در مقام مجادله گفت با من بگو اين آدم (خاکي) را که بر من برتري دادي ..؟(اسرا آيه 62) شيطان نه آنکه چون آدم از خاک بود او از آتش حاضر به اطاعت نشد بلکه کبر وتکبري که داشت اين اجازه را به او نمي داد که کسي را از خود برتر بداند و نه آنکه از محبتش به خداوند بود که دوست نداشت رقيبي داشته باشد بلکه در تصوراتش بود که خداوند محتاج به عبادت و بندگي اوست و حال اگر کسي از او برتر بيايد ديگر نمي تواند خداوند را محتاج خود بداند از سجده بر آدم سر زد و نافرماني خدا را به عمد مرتکب شد و به همان بسنده نکرد بلکه با خداوند از سر دشمني بر آمد که چرا موجودي برتر از او خلق کرده است و اعتراض خود را اينگونه به خداوند عرضه داشت (( من برتر از او هستم مرا از آتش آفريدي و او را از خاک ))آيه 76 سوره ص
آيا سجده بر آدم لازم بود؟ و آيا سجده نوعي عبادت و بندگي آدم نبود ؟
هرگاه خداوند رحمان موجودي را امر به انجام کاري نمايد آن کار لازم است و سرپيچي و يا انجام ندادن آن از گناهان محسوب مي شود و خداوند بنا به فرموده حضرت علي عليه السلام در خطبه اول نهج البلاغه خداوند از فرشتگان امانتي که نزد شان سپرده بود را طلب کرد ... مورد سجده بر آدم و تواضع در برابر فضيلت او و کرامت او بود . فرشتگان بر آدم سجده نکردند بلکه بر قدرت و نشانه عظمت خداوند سجده نمودند مگر نه آنکه انسان وقتي موجود زيبا و يا اسراري از کهکشانها را مي شنود و مي بيند پي به عظمت خدا مي برد و با کلمه الله اکبر و لا اله الاالله خدا را حمد و سپاس مي گويد در آنجا هم سجده بر آدم نوعي عبادت خدا بود . امام موسي کاظم عليه السلام مي فرمايد سجده فرشتگان سجده طاعت آدم نبود بلکه اعترافي بر فضيلت آدم و رحمتي از جانب خداوند براي آدمي بود تفسير الميزان ج 11 ص 124 و از طرف ديگر همانطور که در بالا از قول حضرت علي (ع) گفته شد وسيله اي بود براي آزمايش فرشتگان مقرب تا مخلصين از متمردين و منافق جدا شوند آن زمان که خداوند فرمان سجده داد فرشتگان به جز ابليس همه اطاعت کردند و بر آدم سجده نمودند تا فرمان الهي را اطاعت کرده باشند در اصل براي اطاعت از خدا و بندگي خدا بر آدم سجده کردند نه براي عبادت و بندگي انسان
انسان مخلوق به دست فرشتگان نبود همانند بت که بت پرستان خود مي تراشند و بعد بر آن سجده مي کنند . فرشتگان به ميل خود و يا براي عبادت آدم سجده نکردند که بگوئيم سجده بر آدم نوعي عبادت و بندگي است و شيطان سرکش نگفت که من بر غير خدا بر کس ديگري سجده نمي کنم بلکه اظهار داشت که او چون از من کمتر است و من بر او برتري دارم بنابراين بر او سجده نخواهم کرد و چون سجده بر آدم عبادت و بندگي خداوند رحمان بود و شيطان از انجام آن فرمان الهي سرباز زد خواوند هم دستور داد تا او را از درگاه مقربي که داشت بيرون کنند (اينک از اين جا بيرون رو که سخت رانده درگاه ما  شدي ) آيه 28 و هم چنين آيه شريفه اعراف 113 بيرون شو که تو از زمره فرومايگاني
از آيات قرآن متوجه مي شويم که سجده بر آدم از زمره عبادتهاي بسيار مهم بوده که نافرماني آن سبب فرومايگي و رانده شدن فرشتگان از درگاه خداوند و سبب قهر خدا بر آنها مي شده است
در بحث بعدي پيرامون گفته هاي شيطان با خداوند و حکم الهي درباره شيطان خواهيم گفت.